نۇر: فىزىكىلىق رېئاللىق ۋە ئىلاھىي ھەقىقەتنىڭ ئۇچرىشىشى
ئىنسانىيەت تارىخىدا «نۇر» ھەم ماددىي دۇنيانىڭ تۈپ قانۇنىيەتلىرىنى يېشىپ بېرىدىغان فىزىكىلىق ئاچقۇچ، ھەم مەنىۋى دۇنيانىڭ ھەقىقىتىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان ئىلاھىي سىمۋول بولۇپ كەلدى. زامانىۋى ئىلىم-پەن كائىناتنىڭ ماددىي قۇرۇلمىسىنى تەتقىق قىلىش ئارقىلىق مەلۇم يەكۈنلەرگە كەلگەن بولسا، ئىسلام دىنى قۇرئان ۋە ھەدىس ئارقىلىق ئۇنىڭ مەنىۋى ۋە غەيبىي تەرەپلىرىنى يورۇتۇپ بەرگەن. بۇ ماقالىدە، بىز قۇرئان ئايەتلىرى، سەھىھ ھەدىسلەر ۋە زامانىۋى كىۋانت فىزىكىسى شۇنداقلا نىسپىيلىك نەزەرىيەسى قاتارلىق ئاكادېمىك مەنبەلەرگە تايىنىپ، «نۇر» نىڭ كائاناتتىكى ئورنىنى دىنى ۋە پەننى نۇقتىدىن تەھلىل قىلىمىز.
1. قۇرئان ۋە ھەدىسلەردە نۇرنىڭ ئورنى: قۇرئان كەرىمدە نۇرنىڭ كائاناتنىڭ ئەڭ تۈپكى ماھىيىتىگە تۇتىشىدىغانلىقى تەكىتلىنىدۇ: «ئاللاھ ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ نۇرىدۇر...» (سۈرە نۇر، 35-ئايەت). تەپسىر ئالىملىرى بۇنى «ئاسمان-زېمىننى باشقۇرغۇچى ۋە ئۇنىڭدىكى مەخلۇقلارنى ھىدايەت بىلەن نۇرلاندۇرغۇچى» دەپ شەرھلەيدۇ. مەخلۇقاتلارنىڭ يارىلىش مەنبەسى: سەھىھ مۇسلىمدا كەلگەن بىر ھەدىستە، پەيغەمبىرىمىز ﷺ مۇنداق دەيدۇ: «پەرىشتىلەر نۇردىن يارىتىلدى، جىنلار تۈتۈنسىز ئوت يالقۇنىدىن يارىتىلدى، ئادەم سىلەرگە بايان قىلىنغان نەرسىدىن (تۇپراقتىن) يارىتىلدى.» (مۇسلىم، 2996-ھەدىس). بۇ ھەدىس كائىناتتا بىز كۆرەلمەيدىغان، ماسسىسىز، ئەمما غايەت زور ئېنېرگىيەگە ۋە تېزلىككە ئىگە بىر ئاڭلىق مەۋجۇدىيەتنىڭ (پەرىشتىلەرنىڭ) ئەسلى ماتېرىيالى «نۇر» ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ.
2. زامانىۋى فىزىكىدا نۇر: كائاناتنىڭ تۈپكى ئۆلچىمى زامانىۋى فىزىكىدا نۇر (فوتونلار) زامان، ماكان ۋە ماددىنى بىر-بىرىگە باغلاپ تۇرىدىغان ئاچقۇچلۇق ئامىلدۇر. ئالبېرت ئېينىشتىيىننىڭ 1905-يىلى ئېلان قىلغان «تار مەنىدىكى نىسپىيلىك نەزەرىيەسى» ۋە ماكىس پىلانك باشلامچىلىق قىلغان كىۋانت نەزەرىيەسى بىزنىڭ نۇرغا بولغان كۆزقارىشىمىزنى ئۈزۈل-كېسىل ئۆزگەرتتى. زامانىۋى فىزىكىدا نۇر دولقۇن-زەررىچە ئىككىلىك خۇسۇسىيىتى بولغان «فوتون» دەپ ئاتىلىدىغان ماسسىسىز زەررىچە سۈپىتىدە ھەرىكەت قىلىدۇ. نۇرنىڭ بۇنداق قوش تەبىئەتكە ئىگە بولۇشى، ئۇنىڭ كائاناتتىكى ئەڭ غەلىتە ۋە سىرلىق مەۋجۇدىيەت ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. ئېينىشتىيىننىڭ مەشھۇر تەڭلىمىسى E
=
mc2
ماددا بىلەن ئېنېرگىيەنىڭ (شۇ جۈملىدىن نۇرنىڭ) ماھىيەتتە بىر نەرسە ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى. بۇ يەردە E ئېنېرگىيە، m ماسسا، c نۇر سۈرئىتى (تەخمىنەن 299,792,458 مېتىر/سېكۇنت). بۇ ئىلمىي يەكۈن، كائاناتتىكى بارلىق قاتتىق جىسىملارنىڭ ئەسلىدە بىر قۇتۇپلاشقان «ئېنېرگىيە (نۇر)» ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ بېرىدۇ. بۇ، دىنىي جەھەتتىكى «پۈتۈن كائانات ئاللاھنىڭ كۇن (بول) دېگەن بىرلا سۆزى (ئېنېرگىيەسى/قۇدرىتى) بىلەن پەيدا بولغان» دېگەن ئەقىدىگە پەلسەپىۋى جەھەتتىن ناھايىتى ماس كېلىدۇ.
3. چوڭ پارتلاش ۋە ئالەمنىڭ نۇرغا تولۇشى: ئاستروفىزىكا ئالىملىرى كائاناتنىڭ يارىتىلىش پەيتىنى تەتقىق قىلغاندا «چوڭ پارتلاش» نەزەرىيەسىنى ئوتتۇرىغا قويغان. ئاكادېمىك كائاناتشۇناسلىق ماقالىلىرىدە كۆرسىتىلىشىچە، پارتلاشتىن كېيىنكى دەسلەپكى مىنۇتلاردا كائاناتتا ھېچقانداق قاتتىق ماددا يوق ئىدى؛ پۈتۈن كائانات پەقەت نۇردىن (فوتونلاردىن) ۋە يۇقىرى تېمپېراتۇرىلىق رادىئاتسىيەدىن تەركىب تاپقان ئىدى. قۇرئاندىكى: «ئاسمانلار ۋە زېمىن بىر تۇتاش ئىدى، بىز ئۇلارنى ئايرىدۇق...» (ئەنبىيا سۈرىسى، 30-ئايەت) دېگەن بايان ۋە باشتىكى «ئاللاھ ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ نۇرىدۇر» دېگەن سىمۋوللۇق ئايەت، ئىلىم-پەننىڭ مۇشۇ بايقاشلىرى بىلەن كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغان دەرىجىدە ئوخشاشلىق ھاسىل قىلىدۇ.
4. ۋاقىتنىڭ توختاپ قېلىشى: نۇرنىڭ فىزىكىلىق دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ سىرى — ماددىلارنىڭ سۈرئىتى نۇر سۈرئىتىگە يېتىشكەندە ۋاقىتنىڭ قانداق ئۆزگىرىدىغانلىقىدۇر. زامانىۋى فىزىكىدىكى «ۋاقىتنىڭ كېڭىيىشى» تەڭلىمىسىگە قارايدىغان بولساق: (Δ t ′ = Δ t / sqrt(1 − v 2/ c 2 ئەگەر بىر جىسىمنىڭ سۈرئىتى ( v ) نۇر سۈرئىتىگە ( c ) يەتسە، ۋاقىت توختاپ قالىدۇ. يەنى فوتون (نۇر) ئۈچۈن ۋاقىت مەۋجۇت ئەمەس. فوتون كائاناتنىڭ بىر چېتىدىن يەنە بىر چېتىگە نەچچە مىليارد يىلدا بارغان تەقدىردىمۇ، ئۆزى ئۈچۈن بۇ مۇساپە نۆل سېكۇنتتا تاماملانغان بولىدۇ. دىنىي نۇقتىدىن پەرىشتىلەرنىڭ نۇردىن يارىتىلغانلىقى ھەققىدىكى ھەدىسنى ئەسلىتىدۇ. فىزىكا قانۇنىيىتى بويىچە ئېيتقاندا، پەرىشتىلەر نۇر خۇسۇسىيىتىگە ئىگە بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇلار يەر شارىدىكى بىزنىڭ «ۋاقىت» چۈشەنچىمىزگە بويسۇنمايدۇ، ئۇلار ئۈچۈن زامان-ماكان توسالغۇسى يوق. ۋاقىتنىڭ نىسپىيلىكى ھەققىدە قۇرئاندا مۇنداق ئايەت بار: «پەرىشتىلەر ۋە روھ (يەنى جىبرىئىل) ئۆلچىمى ئەللىك مىڭ يىل بولغان بىر كۈندە ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا ئۆرلەپ چىقىدۇ.» (سۈرە مەئارىج، 4-ئايەت). بۇ ئايەت ۋاقىتنىڭ سۈرئەتكە ۋە ماكانغا قاراپ نىسپىي بولىدىغانلىقىنى بايان قىلغان بولۇپ، 20-ئەسىردىكى نىسپىيلىك نەزەرىيەسىنىڭ ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئىپادىسى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.
خۇلاسە: مەيلى ئېينىشتىيىننىڭ نىسپىيلىك نەزەرىيەسى بولسۇن ياكى قۇرئان ۋە ھەدىسنىڭ ئىلاھىي بايانلىرى بولسۇن، ھەر ئىككىلىسى بىزگە كائاناتنىڭ ئەڭ يادرولۇق ماھىيىتىنىڭ «نۇر» ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. فىزىكا بىزگە نۇرنىڭ كائاناتنى قانداق قۇرۇپ چىققانلىقىنى ۋە ماكان-زاماننى قانداق شەكىللەندۈرگەنلىقىنى كۆرسىتىپ بەرسە، قۇرئان بىزگە نۇرنىڭ كىم تەرىپىدىن يارىتىلغانلىقىنى ۋە ئۇنىڭ ئىنسان قەلبىنى قانداق ھىدايەتكە باشلايدىغانلىقىنى ئۆگىتىدۇ. مۇشۇ مەنىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا دىن ۋە ئىلىم-پەن بىر-بىرىگە قارشى ئەمەس، بەلكى بىرى ماددىي دۇنيانىڭ تىلى بولسا، يەنە بىرى شۇ ماددىلارنى ياراتقان زاتنىڭ تىلىدۇر. ئىككىسى بىرلىشىپ، بىزنى مۇتلەق ھەقىقەتكە يېتەكلەيدۇ.
-سەرخىللار مۇنبىرى
3. چوڭ پارتلاش ۋە ئالەمنىڭ نۇرغا تولۇشى: ئاستروفىزىكا ئالىملىرى كائاناتنىڭ يارىتىلىش پەيتىنى تەتقىق قىلغاندا «چوڭ پارتلاش» نەزەرىيەسىنى ئوتتۇرىغا قويغان. ئاكادېمىك كائاناتشۇناسلىق ماقالىلىرىدە كۆرسىتىلىشىچە، پارتلاشتىن كېيىنكى دەسلەپكى مىنۇتلاردا كائاناتتا ھېچقانداق قاتتىق ماددا يوق ئىدى؛ پۈتۈن كائانات پەقەت نۇردىن (فوتونلاردىن) ۋە يۇقىرى تېمپېراتۇرىلىق رادىئاتسىيەدىن تەركىب تاپقان ئىدى. قۇرئاندىكى: «ئاسمانلار ۋە زېمىن بىر تۇتاش ئىدى، بىز ئۇلارنى ئايرىدۇق...» (ئەنبىيا سۈرىسى، 30-ئايەت) دېگەن بايان ۋە باشتىكى «ئاللاھ ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ نۇرىدۇر» دېگەن سىمۋوللۇق ئايەت، ئىلىم-پەننىڭ مۇشۇ بايقاشلىرى بىلەن كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغان دەرىجىدە ئوخشاشلىق ھاسىل قىلىدۇ.
4. ۋاقىتنىڭ توختاپ قېلىشى: نۇرنىڭ فىزىكىلىق دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ سىرى — ماددىلارنىڭ سۈرئىتى نۇر سۈرئىتىگە يېتىشكەندە ۋاقىتنىڭ قانداق ئۆزگىرىدىغانلىقىدۇر. زامانىۋى فىزىكىدىكى «ۋاقىتنىڭ كېڭىيىشى» تەڭلىمىسىگە قارايدىغان بولساق: (Δ t ′ = Δ t / sqrt(1 − v 2/ c 2 ئەگەر بىر جىسىمنىڭ سۈرئىتى ( v ) نۇر سۈرئىتىگە ( c ) يەتسە، ۋاقىت توختاپ قالىدۇ. يەنى فوتون (نۇر) ئۈچۈن ۋاقىت مەۋجۇت ئەمەس. فوتون كائاناتنىڭ بىر چېتىدىن يەنە بىر چېتىگە نەچچە مىليارد يىلدا بارغان تەقدىردىمۇ، ئۆزى ئۈچۈن بۇ مۇساپە نۆل سېكۇنتتا تاماملانغان بولىدۇ. دىنىي نۇقتىدىن پەرىشتىلەرنىڭ نۇردىن يارىتىلغانلىقى ھەققىدىكى ھەدىسنى ئەسلىتىدۇ. فىزىكا قانۇنىيىتى بويىچە ئېيتقاندا، پەرىشتىلەر نۇر خۇسۇسىيىتىگە ئىگە بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇلار يەر شارىدىكى بىزنىڭ «ۋاقىت» چۈشەنچىمىزگە بويسۇنمايدۇ، ئۇلار ئۈچۈن زامان-ماكان توسالغۇسى يوق. ۋاقىتنىڭ نىسپىيلىكى ھەققىدە قۇرئاندا مۇنداق ئايەت بار: «پەرىشتىلەر ۋە روھ (يەنى جىبرىئىل) ئۆلچىمى ئەللىك مىڭ يىل بولغان بىر كۈندە ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا ئۆرلەپ چىقىدۇ.» (سۈرە مەئارىج، 4-ئايەت). بۇ ئايەت ۋاقىتنىڭ سۈرئەتكە ۋە ماكانغا قاراپ نىسپىي بولىدىغانلىقىنى بايان قىلغان بولۇپ، 20-ئەسىردىكى نىسپىيلىك نەزەرىيەسىنىڭ ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئىپادىسى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.
خۇلاسە: مەيلى ئېينىشتىيىننىڭ نىسپىيلىك نەزەرىيەسى بولسۇن ياكى قۇرئان ۋە ھەدىسنىڭ ئىلاھىي بايانلىرى بولسۇن، ھەر ئىككىلىسى بىزگە كائاناتنىڭ ئەڭ يادرولۇق ماھىيىتىنىڭ «نۇر» ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. فىزىكا بىزگە نۇرنىڭ كائاناتنى قانداق قۇرۇپ چىققانلىقىنى ۋە ماكان-زاماننى قانداق شەكىللەندۈرگەنلىقىنى كۆرسىتىپ بەرسە، قۇرئان بىزگە نۇرنىڭ كىم تەرىپىدىن يارىتىلغانلىقىنى ۋە ئۇنىڭ ئىنسان قەلبىنى قانداق ھىدايەتكە باشلايدىغانلىقىنى ئۆگىتىدۇ. مۇشۇ مەنىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا دىن ۋە ئىلىم-پەن بىر-بىرىگە قارشى ئەمەس، بەلكى بىرى ماددىي دۇنيانىڭ تىلى بولسا، يەنە بىرى شۇ ماددىلارنى ياراتقان زاتنىڭ تىلىدۇر. ئىككىسى بىرلىشىپ، بىزنى مۇتلەق ھەقىقەتكە يېتەكلەيدۇ.
-سەرخىللار مۇنبىرى